Yasunari Kavabata

"İnsanın dünyaya yadlaşma dərəcəsindən asılı olmayaraq, intihar etiraz forması sayıla bilməz. İntiharla həyatına son qoyan insan nə qədər ideal olsa da, müqəddəs adlandırıla bilməz". O, müasir dünyada geniş vüsət alan intihar olaylarına toxunaraq bu sözləri desə də özü buna əməl edə bilmədi... Söhbət Yaponiyanın məşhur yazıçısı, Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı, həyatını intiharla sonlandıran Yasunari Kavabatadan gedir...

Onun həyatı çoxlarınınkı kimi, başlamadı. Körpəlikdən çətin və ağır imtahanlar Yasunarini yerdən-yerə vurmuşdu. Belə ki, Osakedə anadan olan yazıçı iki yaşına çatar-çatmaz həkim olan atasını itirir. Və bununla da ailənin ağır günləri başlayır. Amma Yasunari və bacısının itkiləri heç də bununla bitmir. Az sonra anaları da dünyasını dəyişir. Yetim qalan uşaqları Yasunarinin ana babası və nənəsi öz himayəsinə götürür. İlk vaxtlar yeni şəraitə öyrəşmək çox çətin olsa da uşaqlar həyatın bu zərbəsinə də alışmağa başlayır ki, yeni faciələr bir-birinin ardınca gəlir. Bu dəfə isə Yasunarinin nənəsi və bacısı ölür. Və ard-arda doğmalarını itirən uşaq qoca babası ilə tək-tənha qalır. Bütünlüklə babasına bağlanan balaca oğlan qəlbiylə onu sevir. Nəvəsinin hər bir qayğısını çəkən və sənətdən, yaradıcılıqdan xəbərsiz olan babası sövq-təbii hiss edirdi ki, uşaq öz davranışları, mühakimələri ilə yaşıdlarından çox fərqlənir. Çox vaxt bir kənara yığışıb diqqəti cəlb edən şəkillər çəkən balaca oğlan, hətta babasına rəssam olacağını da söyləmişdi. Qoca üçünsə bunun elə də fərqi yox idi. Nəvəsi təki ömrünü sakit yaşamaq üçün normal bir həyat qura biləydi. Amma bir qədər də keçdi, 14-15 yaşlarına çatmış Yasunari rəssam olmaq arzularından daşındı. Gününün çox hissəsini kitablarla keçirən yeniyetmə indi yazıçılığa meyil salmışdı. Əlbəttə, o vaxt onun rəssamlıq arzularından sakitcə uzaqlaşmasına nəzərən belə qənaətə gəlmək olardı ki, elə yazı-pozu adamı olmaq istəkləri də ötəri təzahürlərdi və tezliklə keçəcək. Amma kim deyə bilərdi ki, bir zaman gələcək, onun adı Yaponiyanı dolaşacaq, o, doğrudan da məşhur bir yazıçıya çevriləcəkdi. Lakin hələ həmin günlərə bir xeyli vardı. Hələ onu çox sınaqlar gözləyirdi qarşıda...

Yazıçı həmin ərəfədə həyatının növbəti dəfə ən böyük zərbəsini aldı: babası vəfat etdi. Bu itkiylə çətinliklə barışan Yasunari nəhayət, ilk yaradıcılıq nümunələrini ortaya qoydu və yazdığı avtobioqrafik əsərində - "On altı yaşlının gündəliyi"ndə bunlardan maraqla bəhs etdi.

Deyilənlərə görə, o, gözəl bir qızı sevmiş, sonra isə həyatın sərt zərbələrindən sarsılmış gənc tənhalığa çəkilərək heyvanlarla, çiçəklərlə ünsiyyət qurmağa başlamış, aşiq olduğu qızın xatirələri ilə yaşamışdır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, sonralar Yasunari qardaşının qızını övladlığa götürmüşdü. Əslində Hediko adlı qızla evlənən və bir müddət Kamakurada adi kəndli həyatı yaşayan Kavabatanın özünün də bir qızı vardı.

Onu da qeyd edək ki, Kavabata ədəbiyyat üzrə ali mükafatı alan ilk yapon yazıçısı idi. Və kimsəyə bənzəməyən Yasunari mükafatlandırılma mərasimində xarakterindəki təvazökarlıqdan gələn səmimiyyətlə belə demişdi: "Anlaya bilmirəm, nəyə görə mükafatlandırmaq üçün məhz məni seçiblər… Yazıçıdan ötrü şöhrət ağır yük olur...". Amma o, haqqı ilə, istedadı ilə qazanmışdı həmin diqqəti. Yaradıcılığında bənzərsiz olduğu kimi, həyatdakı seçimlərində də, həyat tərzində də kimsəyə oxşamamışdı, elə ölümündə də kimsəyə bənzəmədi. 72 yaşlı yazıçı günlərin birində özünü öldürdü və onun intihar etməsinin səbəbi hamı üçün sirr olaraq qaldı. Hər kəs səbəb axtardı, faciəni haralara qədər yozdular, lakin heç biri həqiqətə oxşamadı. Çünki səhhətindəki problemlərə görə xəstəxanada müalicə olunan Kavabata oradan çıxdıqdan bir neçə gün sonra özünü niyə öldürməliydi ki?.. Evində özünü qazla zəhərləyərək həyatına son vermişdi... Nə bir məktub, nə də bir son söz qoymadan. Yoxsa, bu da taleyin bir istehzasıydı?.. Ya yazıçının növbəti və son özünəməxsus addımıydı?.. Bəli, saysız-hesabsız ehtimallar, müəmmalar… Amma bunların arasında yeganə doğru olanı da vardı. O da Yasunari Kavabatanın həyatdan köçməsiydi...

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.