Stendal

Fransız ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən olan Stendal psixoloji realizm janrının banilərindən sayılır. O, sağ ikən layiq olduğu diqqəti görməyən, əsl qiymətini öldükdən sonra alan yazıçılardandır. Daha çox "Qırmızı və qara" romanı ilə məşhurlaşan bu yazıçı, yaradıcılığı ilə yanaşı, mahir yalançılığı ilə də yaddaşlarda qalıb. "Stendal qədər yalan danışan və hamını aldatmaqdan zövq alan ikinci bir yazar tanımıram. Eyni zamanda da çox az yazıçı həqiqəti onun qədər daha yaxşı, daha dərin şəkildə qələmə ala bilib". Bu dünyaşöhrətli yazıçı Stefan Sveyqin onun haqqında olan fikirləri idi...

Əsl adı Mari Henri Beyle olan Stendal Qrenoblda vəkil ailəsində dünyaya gəlib. Anasını hələ yeddi yaşında itirən yazıçı, atasının və xalasının himayəsində böyüyüb. Ancaq heç vaxt onlarla ünsiyyəti alınmayıb, balaca oğlana yalnız babasının diqqəti və isti münasibəti xoş təsir göstərib. O, sonralar bu barədə öz avtobioqrafik əsərində də yazıb.

Ömrü boyu rəsmi nikahdan yayınan məşhur yazıçı qadınlar tərəfindən heç vaxt sevilməyib. Bu səbəbdən də qadınlara qarşı daim nifrət bəsləyib. Qadınlardan qisasını almaq üçün isə onları ağladan hüznlü əsərlər yazıb.

Özünü gizləməyə, müxtəlif adlarla və təxəllüslərlə təqdimata meyilli olan bu yazıçı, kitabın üz qabığında başqa adla təqdim olunsa da, onu əsərin içərisindəki fikirlərindən tanımaq olurdu. Henri Beyle heç bir zaman öz həqiqi adından istifadə etmirdi. Bəzən özünü əsilzadə kimi təqdim edir, bəzən Cesar Bombet adıyla ortaya çıxırdı. Hərdən adının qarşısına sirli "A.A" hərflərini əlavə edir (Sabiq məhkəmə üzvü, fransızca - Ancien Auditeur) və öz kimliyini gizlədərək cəmiyyətə sabiq məhkəmə üzvü kimi təqdim olunmaqdan xoşlanırdı. Aristokrat məclislərdə isə Avstriya hökumətinin təqaüdçüsü, süvari alayın zabiti kimi görünmək ona zövq verirdi. Və oxucular üçün heç nəyi ifadə etməyən Stendal imzası ilə yazılar yazırdı. Stendahl (Stendal) Almaniyada kiçik bir şəhərdir və etiraf edək ki, Henri Beyle bu adı ölümsüzləşdirə bilib.

O, böyük yalan ustası olmasına baxmayaraq, dövrünün həqiqətlərini yazmaqdan çəkinməyən, yalanı sevdiyi qədər, həqiqətə də aşiq olan nadir yazıçılardandır. Hətta özü haqda "mən - insan qəlbinin müşahidəçisiyəm" deyərdi.

Çox maraqlıdır ki, Stendal yalanı heç bir ehtiyac olmadan, sadəcə maraqlı görünmək üçün danışırmış. Yazıçının bu cür axmaqlıqlarından bezmiş dostlarından biri məktubunda onu qınayaraq belə yazıbmış: "Sən çox alçaq bir yalançısan". Həmin məktubun kənarında isə Stendalın öz əli ilə yazdığı bir qeyd də var: "Bəli, təəssüf ki, bu, belədir".

Yəqin ki, onun bu yalanı sizi daha da heyrətləndirəcək. Henri Beyle, yəni Stendal imzalı yazıçının məzar daşına isə belə yazılıb: "Milanlı Arrigo Beyl". Bəli, bu, onun bildiyimiz sonuncu yalanıdır. 59 yaşında insult səbəbindən son mənzilə köçərkən belə romantik görünmək arzusunda olan yazıçı vəsiyyətində başdaşına da öz adının yazılmasını istəməyib...

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.