Mişel Fuko

Fransız filosofu, mədəniyyət nəzəriyyəçisi və tarixçisi Mişel Fuko... "Dəlilik və sivilizasiya", "Klassik dövrdə dəliliyin tarixi" kimi bir çox əsərləri ilə məşhurlaşan filosofun əslində özünün dəli olmadığını demək mümkün deyil... Lakin o, dəli deyildi - ən azından, tibbi anlamda. Bununla belə Fukonun dəliliyə münasibəti yalnız tədqiqat obyektinə olan münasibət deyil: dəliliyin tarixini yazmaqdan ötrü o, dəli olmalıydı - həm də özünəxas şəkildə...

Fransanın Puatye şəhərində orta səviyyəli bir ailədə dünyaya gələn Mişel Fukonun atası cərrah, anası isə cərrah qızı idi. Deyilənlərə görə, Fuko həyatda "qüsurlu" olduğuna görə onu təhqir edən atası ilə tez-tez problemli münasibət yaşayırmış. Hətta intihara cəhd edən filosof bir müddət psixiatriya xəstəxanasında da müalicə alıbmış. Atası onu Müqəddəs Anna xəstəxanasına psixiatrın yanına göndərmişdi - onun dəlilərə nəzarət eləyən müəssisə ilə tanışlığı belə baş tutmuşdu. Fuko ora təkcə pasiyent kimi yox, həm də psixopatologiya kursunun tələbəsi kimi getmişdi. Bu kursun dərslərinə mühazirələr, xəstələrin əyani nümayişi, həkimlərin izahı və xəstəxana ərazisi ilə tanışlıq daxil idi.

Həyatı və nəzəriyyəsi arasında heç bir fərq olmadığına inanan Mişel Fuko bir filosofun düşündüyü kimi, yaşamasının lazım olduğuna inanıb. Əslində, həyatı da bu inancın panoramasına çevrilib. Belə ki, "XX əsrin Marks"ı kimi xarakterizə edilən Fuko - miyop ( göz xəstəliyi), ağıllı, zorakılığa meyilli və cinsi azlığın nümayəndələrindən olub.

Atası məşhur cərrah olduğu üçün oğlunun onun yolunu davam etdirməsini istəyirdi. Lakin Fuko Paris həbsxanasının qapısında kriminalistika sənədlərini məhv etmək məqsədilə hazırlanmış çağırış vərəqələri payladığı üçün saxlanılmışdır. Daha sonralar isə şübhəli şəraitdə komissarlıqda öldürülmüş əlcəzairli işçi Məhəmməd Diabanın xatirəsinə həsr olunmuş mitinq zamanı polis tərəfindən tutulmuşdur. Belə bir məqamda qəşş edərək yıxılan Fuko xəstəxanaya yerləşdirilmişdi.

Filosof əslində dəfələrlə onu ruhi xəstə hesab etmələri üçün bir çox əsaslar vermişdi. Belə ki, bir dəfə onu auditoriyada döşəmədə uzanmış və sinəsi ülgüclə doğranmış vəziyyətdə tapmışdılar. Başqa bir gün Fuko bıçaqla tələbələrdən birini hədələmişdi; bir dəfə isə ondan hara getdiyini soruşan adama "mağazaya kəndir almağa gedirəm, özümü asmaq istəyirəm", - deyə sərt cavab vermişdi.

Ən maraqlısı isə onun ölümlə bağlı söylədiyi cəfəng fikirləridir. Belə ki, bir dəfə tiryəkin təsiri altında olan Fukonu yolu keçərkən maşın vurur. Kənara "uçan" filosofa elə gəlir ki, zaman dayandı, o özü isə bədənini tərk eləyir. Lakin o, ölmür və bu yol qəzası haqqında yarımistik, yarıeyforik təcrübə kimi danışmağa başlayır: "Bir dəfə məni maşın vurmuşdu. Mən yolu keçirdim. Təxminən, iki saniyə öldüyümü düşündüm. Bu son dərəcə doyulmaz bir həzz idi. Çox gözəl hava vardı. Axşam saat 7, yay fəsli idi. Gün batmağa hazırlaşırdı. Səma qeyri-adi dərəcədə gözəl idi... Bu mənim ən yaxşı xatirələrimdən biriydi və indi də elə qalmaqdadır". İnsan nə qədər dəli olmalıdır ki, bədbəxt bir hadisəni və ölümün gəlişini hiss etməsini həyatının ən möhtəşəm həzzi adlandırsın...

Fukonun dəlilikləri əslində saymaqla bitmir. Şəhərin ən hündür göydələnlərinin damını özünə məskən seçən filosof durbinlə çılpaq insanları seyr etməkdən və gecə əyləncələrindən də həzz alırmış. Zorakılıq və zövq düşkünü olan Fuko elə bu səbəbdən də 57 yaşında QİÇS-in səbəb olduğu ağır fəsadlar üzündən dünyasını dəyişmişdir...

   Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.