Məmməd Rahim

O, repressiya dövründə yaşayan yeganə şairdir ki, haqqında  müsbət  bir xatirə bölüşən çox az adam var. Onu bu gün də  sırf sovet şairi kimi təhlil edənlər çoxdur. Burada həqiqət odur ki, o doğrudan da ömrünün sonuna qədər sovet quruluşunun tərənnümçüsü olmuşdur. Tanınmış yazıçılar haqqında gizli və açıq donoslar yazan qələm adamı kimi xarakterizə olunan bu şəxsin bir çox sənət yoldaşını repressiyanın güdazına verdiyi  iddia olunur. Bəzi həmkarları tərəfindən istedadsız  şair hesab edilsə də,  onun məşhur "Saldı qara gözlərin neçə aşiqi bəndə" şeiri və  "Leninqrad göylərində" poeması dövrünün ən yaxşı əsərləri siyahısındadır. Söhbət pul verib özünü təriflədən, Mikayıl Müşfiqin cəzalanmasını tələb edən Xalq şairi Məmməd Rahimdən gedir...

Məmməd Abbas oğlu Hüseynov  Bakıda dünyaya gəlib. Rahim təxəllüsü ilə tanınan şairin atası Abbas kişi kiçik sahibkar olub, ailəsini yaxşı dolandırıb. Elə buna görə də Məmməd Rahim yaşıdlarının çoxundan fərqli olaraq yaxşı təhsil alıb. O, əvvəlcə rus-tatar məktəbində, sonra isə sovet məktəbində oxuyaraq orta təhsilini tamamlayıb. On yaşında ikən atasını itirən Məmməd böyük qardaşının himayəsində yaşayıb.

Deyilənə görə, Məmməd Rahim maddi cəhətdən çox imkanlı olduğundan adamlara pul verib özünü təriflədərmiş. Eyni zamanda ondan çoxlu pul borc alan həmkarları üzə düşüb Məmməd Rahim haqqında xoş sözlər söyləməyə məcbur olurmuşlar.

Günlərin birində şairin  "Azərbaycan" jurnalında yeni  poeması dərc olunur. Əsəri Qabil də oxuyur. Amma nədənsə Məmməd Rahimlə görüşüb fikrini söyləməkdən qaçır. Bir gün "Azərnəşr"in foyesində gənc sənət adamları Rahimin başına toplaşırlar. Kişiyə xoş sözlər deyirlər. Birdən haradansa Qabil peyda olur. O, özünü görməməzliyə vurub şairin  yanından ötüb keçmək istəsə də, Məmməd Rahimin gözü onu alır: "Qabil, niyə yan ötürsən, salam-kalamın hanı?" Qabil bir neçə saniyə yerində dayanıb qalır. Şairlə üz-üzə dayanır və deyir: "Rahim müəllim, sizə iyirmi min manat borcum var. Maşın alanda mənə əl tutmusunuz, çox sağ olun. Özü də, bu pulu iki-üç ilə, bəlkə də beş ilə ancaq qaytararam. Amma bunların mətləbə dəxli yoxdur. Poemanızı oxumuşam. Xoşuma gəlməyib, çox zəif yazmısınız".

Deyilənə görə, Məmməd Rahimin Hüseyn Cavid, Mikayıl Müşfiq, Əhməd Cavadın repressiya olunmasında əli olub. O, öz çıxışlarında Müşfiq haqqında belə  deyib: "Zahirən Sovet, lakin bütün daxili quruluşu etibarilə qəddar kontrrevolüsioner ruhlu  bir sıra əsərləri vardır. Mikayıl Müşfiq uzun zaman öz-özünü sədaqət nümayəndəsi kimi tanıtdırmağa can atmışdı. O, Azərbaycanın döyüşkən əməkçi xalqını aciz, üzüqara vermişdir. Tarix qabağında isə bu xalq heç də üzüqara olmamışdır. O, əsrlərcə döyüşmüş, üsyan etmiş və nəhayət, şanlı Aprel revolüsiasını yaradaraq öz həqiqi azadlığını əldə etmişdir. O maskalanmaq üçün bəzən çox gurultulu məsələdən yapışıb revolüsion mövzular arasında gizlənməyə çalışırdı. Xalq səadətinə düşmən olan bu adam, "İnqilab" şeirində proletar revolüsiasını yandırıb yaxan lava, bir vulkan stixiyası kimi təsvir edir. Mikayıl Müşfiq kimi satqınlar sinifsiz dünya qurmaq uğrunda mübarizə aparan sovet ədəbiyyatına az əngəl olmamışlar. Artıq onlar ifşa olunmuş, maskaları tamamilə yırtılmışdır. Düşməni amansızcasına ifşa etməkdə prinsipial tənqid hələ çox işlər görməlidir".

Rahim Əhməd Cavad haqqında Sergey Kirova müraciətində isə belə deyib: "Neft yurdunda ən erkən yox etməyə başladın imansız müsavatı...". Maraqlıdır ki, "mülayimləşmə" dövrü başlayanda şəhid-şair Əhməd Cavadın şeirlərini ilk dəfə toplayıb kitab halında çap etdirən də Məmməd Rahim olur...

Deyilənlərə görə, repressiya illərində Mircəfər Bağırova ədəbi mühitdə baş verənləri çatdıran imzalardan biri də Məmməd Rahim olub. Süleyman Rüstəm söhbətlərinin birində nəql edib ki, Səməd Vurğunla öz aralarında sözü bir yerə qoyub onun xəbərçilik etdiyinin üstünü açıblar.

70 yaşında  Bakıda vəfat edən şair Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.