İvan Şişkin

"Təbiət hər zaman yenidir!" söyləyən İvan Şişkin rus təsviri sənət tarixinin tanınmış mənzərəçi rəssamı, rəngkarı və qravüra ustası olmuşdur. Onun adı "mənzərə" anlayışı ilə qırılmaz tellərlə bağlıdır. Tablolarında daha çox təbiət mənzərələrinə yer verən bu rəssam rus meşələri haqqında möhtəşəm epopeyaların müəllifidir. Təbiətin füsunkar və gizli gözəlliklərini, insan ayağının dəymədiyi nadir sıx meşəlikləri tərənnüm edən İvan Şişkin erkən yaşlarından sənətə böyük maraq göstərmişdir.

Rəssam Vyatka qubernatorluğunun (indiki Tatarıstan Respublikası) Alabuqa şəhərində tacir ailəsində dünyaya gəlib. O, Moskva Boyakarlıq, Heykəltəraşlıq və Memarlıq Məktəbini bitirib və üç il vətənindən kənarda ömür sürüb. Qürbətdə olduğu illərdə daim qızıl çovdar zəmiləri, bolsulu çayları, yamyaşıl meşələri olan ucsuz-bucaqsız rus təbiətinin həsrəti ilə yaşayıb.

İvan Şişkin təkrarolunmaz rus təbiətini dərindən duyur, hiss edir və bir alim kimi analiz edərdi. Doğma təbiətinin vurğunu olan rəssam kol, bitki və çəmənlərin xarakterik xüsusiyyətlərini mənimsəmiş, bir analitik kimi ağac və yarpaqların fərqliliklərini duyaraq bu özəllikləri tablolarında əks etdirmişdir. Şişkini nə klassik, nə də romantik rəssam adlandırmaq olmaz, o, əsl realist rəssam idi. Əgər Levitanın mənzərələrində "əhvali-ruhiyyə", Savrasovun tablolarında "liriklik" duyulursa, Şişkinin mənzərələri təbiətin gerçək çılpaqlığını əks etdirirdi. Rəsmə xüsusi diqqət ayıran Şişkin naturadan işləməyi üstün tuturdu. O düşünürdü ki, naturadan yaradılan təbiət təsvirlərində fantaziyaya yer verilməməlidir. Rəssamın tablolarında daha çox küknar, şam, palıd, tozağacının təsvirinə rast gəlinir. Palıdın məğrurluğu və əzəməti, şam ağacının zərifliyi onu valeh edirdi.

İnsan fiqurlarına rəssamın tablolarında az rast gəlinir. O, təbiəti təsvir etməyi daha üstün tutduğundan, insan fiqurları epizodik xarakter daşıyırdı. Çox vaxt bu işdə ona rəssam dostları kömək edirdilər. Doğma təbiətinə vurğun olan Şişkin bütün ömrü boyu Rusiyanı qarış-qarış gəzərək füsunkar rus təbiətinin hər detalını öyrənmiş və təbiətin ruhunu duymuşdur. Məhz bu səbəbdən Şişkini Rusiyanın milli mənzərəçi rəssamı adlandırırlar. Müəllifin "Şam meşəsində səhər" əsəri rus incəsənətinin simvolu hesab edilir.

İki dəfə ailə quran rəssam faciəli ömür yaşayıb: iki sevimli xanımını, oğullarını torpağa tapşırıb. Amma onun həyat eşqi ilə çağlayan bənzərsiz mənzərələrinə tamaşa edəndə, bütün bunların dərdli adamın məhsulu olduğunu düşünmək çətindir. Qəribə bir paradoksdur, amma bəlkə də sadəcə böyük sənətkarın fırçasından çıxmış bir ovsundur. Şişkinin mənzərələrində insan təsvir olunmasa da onun varlığı daim hiss olunub. Onun tablolarına baxan tamaşaçı özünü bu mənzərənin içində təsəvvür edir.

Rəssam yeni bir əsər üzərində işləyərkən 66 yaşında qəflətən vəfat edib.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.