İsaak Levitan

İsaak İliç Levitanı ola bilər ki, kimlərsə tanımasın, şəklini, fotosunu görəndə "eh, görəsən hansı rus kişisidir" - desin, amma ola bilməz ki, onun simasını tanımayanlar belə haçansa, hardasa adını eşitməsinlər. Və yaxud onun çəkdiyi rəsm əsərlərindən hansınasa uzun-uzadı diqqətlə baxmasınlar və baxa-baxa, "ilahi, qüdrətinə şükür" - ifadəsini dillərinə gətirməsinlər... Çoxlarının tanımadığı bu rəssam böyük rus rəssamı, mahir peyzaj ustasıdır. Rəssamlıqda "əhvali-ruhiyyə peyzajları" janrının yaradıcısı olan bu böyük sənətkar cəmi 40 il yaşayıb...

Tale elə gətirib ki, ziyalı yəhudi ailəsində dünyaya gələn bu rəssamın doğum və ölüm tarixləri üst-üstə düşüb. Deyilənə görə 40 yaşında dünyasını dəyişən Levitanı öldürən əsas baiskar arvadlar imiş. Əslində çox yaraşıqlı biri olan Levitan ömrü boyu gözəl xanımlardan qaçıb. Bəs nə idi buna səbəb, onu bilirsinizmi? Sən demə, rəssamın yeniyetmə çağlarında mübtəla olduğu ürək xəstəliyinə görə həkimlər nəinki qadınlarla bir yerdə olmağı, hətta onlara sarı baxmağı belə ona qadağan ediblərmiş... Levitan da bu məsləhətlərə qulaq asır və necə deyərlər az qala bir sufi həyatı yaşayırmış. Elə onun "ruhi peyzajlar"ı da məhz bu səbəbdən yaranan əsərlərdir. Ən yaxın dostu Anton Pavloviç Çexov tərəfindən "diri dahi" adlandırılan rəssam adamlardan qaçır, təskinliyini təbiətdə tapırdı. Ancaq onun ürək xəstəliyi şiddətləndikcə səbrini itirməyə başlayır… O, iki dəfə özünə qəsd edir və hər iki cəhdi xoşbəxtlikdənmi, yaxud sırf təsadüfdənmi uğursuz alınır.

Onun ölümü ilə nəticələnən hadisə isə Moskvada baş verir. Bu "faciəvi hadisə"nin səbəbkarı isə Sofiya Kuvşinski adlı qadın olur. Əslində Sofiya bilmir ki, Levitanın həyatına nöqtə qoyası bir adam var və bu adam da elə onun özüdür. Guya incəsənətlə maraqlanan, rəsm əsərləri çəkməyə çalışan bu xanımcığaz Levitandan dərs almağa başlayır. Bu "dərs alma" məsələsi isə əlbəttə ki, Sofiyanın qurduğu oyun idi və o, hər nə olursa-olsun Levitana nail olmağı qarşısına məqsəd qoymuşdu. Levitanla tanışlığa qədər əlinə fırça almayan bu xanımcığaz bütün məharətini işə salır və günlərin bir günü isə nəhayət, öz istəyinə çatır...

Levitanın qohum-əqrəbası həmin gündən Sofiyaya "müharibə" elan edirlər və onun dəfnetmə mərasimində iştirakına razılıq vermirlər. İsaak Levitanın qardaşı Abel hətta onun qəbri üstündə qoyduğu qranit başdaşı üzərinə Sofiyanın gül qoymasını belə qadağan edir, bir neçə dəfə onu rəssamın qəbri üstündən qovur...

 Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.