"Heç olmazsa bizi xatırlayın"(14-cü hissə)

Müstəntiq şeirlərdən söz açır, onların hansı mövzulara həsr edildiyini xəbər alır. Əliş də sadədilliklə qayıdır ki, hər ikisi Cənubi Azərbaycanla bağlıdır, oradakı qardaşlarımıza azadlıq arzularımı ifadə edir. Cavab müstəntiqi təmin etmir. Deyir, axı bu ikinci şeirdə sizin təsvir etdiyiniz obrazlar var - dombagöz, gödəkçənə və sarısifətlər. Yazırsınız ki, mən bir gəlmə gədəyə qulaq asdım, o, 150 ildir bizi soyur. Aydındır ki, bu yaxınlarda Azərbaycanın Rusiya tərkibinə daxil olmasının 150 illiyi keçiriləcək. Siz də "Bir söhbətə qulaq asdım" şeirinizi bu mövzuya həsr etmisiniz.

Nə illah eləyirsə ki, bu şeirim də Cənub mövzusundadır, sözü keçmir. Çünki mətləb göz qabağında idi və müstəntiq də çörəyi qulağına yemirdi.

Müstəntiq bunu da soruşur ki, axı siz niyə iclaslarını gizli keçirirdiniz? Əliş cavab verir ki, bizim təşkilatın üzvlərindən olan, Xarici Dillər İnstitutunda oxuyan İsrafil İbadov elə işlərimizi təzə başlayanda dedi ki, hələ 1957-ci ildə oxşar fəaliyyətə görə tutulubmuş. Ona görə təkid edirdi ki, elə işləməliyik, heç kim bilməsin. Hər görüşümüzdə bizi ehtiyatlı davranmağa çağırırdı.

...Sonralar bu dəstədəkilərin işini daha da ağırlaşdırmamaq üçün bir qədər arxa plana atılan, artıq son mühakimələr edilərkən ümumən yada salınmayan bir məqam da vardı. Əksər üzvlər kimi, həmin zavodda işləyib, həmin yataqxanada da yaşayan Müsafir Muradov şriftlər tapıb gətiribmiş ki, vərəqələr hazırlayıb çap edə bilsinlər.

Orası da diqqətçəkəndir ki, dil mübarizlərinin hər biri heç bu barədə məxsusi olaraq düşünmədən dili qorumağın, yaşatmağın, inkişaf etdirməyin bir səmti üzrə daha çox fəallıq göstərirmiş. Həmid Abdullayev gizli yığıncaqlarda ən ardıcıl iştirak edənlərdən olmaqdan özgə, həm də hər toplantıda çıxış da edirmiş. Hər dəfə də mövzusu dilin təmizliyi məsələsi olurmuş. Dilimizin yad sözlərlə bulaşdırılması, gündəlik danışığımızın gəlmə alaq sözlərlə doldurulması onun əsas tənqid hədəfiymiş.

Həmin Şmidt zavodunda işləyərək elə həmin yataqxanada qalan Polad Hümbətovun yığıncaqlardakı hər çıxışı komitə üzvlərinə çox yer edirmiş. Polad əslən Ermənistandanmış və dillə bağlı fikirlərini söyləyəndə adətən müqayisələr aparır, oradakı vəziyyətdən nümunələr gətirirmiş. Deyirmiş ki, Ermənistanda bütün işləri öz dillərində aparırlar. Hətta xatırlayır ki, mən əsgərlikdən gələndə rus dilində yazdığım ərizəni erməni qız qəbul etmədi, odur ki, məcburiyyət qarşısında qalaraq ərizəni erməni dilində bir başqasına yazdırmalı oldum.

...Sovet dönəmində adətən böyük fəhlə yataqxanalarında "tərbiyəçi" deyilən bir vəzifə də vardı və təbii ki, Şmidt zavodunda da olmamış deyildi. Onların vəzifəsi yataqxanada ümumi mənəvi-siyasi duruma nəzarət etməklə yanaşı, həm də vaxtaşırı mədəni tədbirlər təşkil etmək idi. 1965-ci il oktyabrın 8-də Şmidt zavodu yataqxanasının tərbiyəçisi - Əsəd Quliyevi danışdırarkən müstəntiqi maraqlandıran əsas sual bu idi: Sizin keçirdiyiniz tərbirlərə "Azərbaycan Milli Dili Müdafiə Komitəsi"nin üzvləri də qatılırdılarmı və gəlirdilərsə, özlərini necə aparırdlar, dil məsələlərini burada da qaldırmağa çalışırdılarmı?

Rafael Hüseyinov

"525-ci qəzet"