Georgi Jukov

Alman faşizmi üzərində qələbədən söhbət gedəndə ağla ilk olaraq onun adı gəlir. Təzadlı xarakterə malik olan bu şəxsiyyətlə  bağlı saysız-hesabsız məqalələr yazılıb, haqqında kitablar çıxıb, filmlər çəkilib. Bir cümlə ilə ifadə etsək, o, sevilən, seçilən, sayılan, əzilən, ancaq heç vaxt sınmayan şəxsiyyət kimi yaddaşlarda qalıb. Söhbət 4 xanıma tabe olan, dörd dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adını almış,  "Qələbə Marşalı" titulunu qazanmış Stalinin çəkindiyi görkəmli rus sərkərdəsi Georgi Jukovdan gedir...

Rusiyanın Kalujsk vilayətinin Strelkova kəndində kasıb bir ailədə anadan olan bu sərkərdə ilk təhsilini kilsə məktəbində alıb. Çox kiçik yaşlarından əmisinin yanına Moskvaya  yaşamağa  göndərilən Jukovun uşaqlığı gündə 20 saat fabrikdə işləməklə keçib. 1915-ci ildə orduya çağırılıb, I Dünya müharibəsi zamanı  Cənub-Qərb cəbhəsinə 10-cu Novqorod draqun polkuna göndərilib. Alman zabitini əsir götürdüyünə görə 4-cü dərəcəli Georgi xaçına layiq görülüb. Qızıl ordu sıralarında Rusiyada vətəndaş müharibəsində iştirak edən Jukov Ural kazaklarına, Denikin və Vrangelin ordusuna qarşı döyüşüb.

Deyilənə görə, çox cəsur və qətiyyətli xarakterə sahib olan marşalın heç kəsdən qorxusu olmayıb. Hətta Stalin ondan çəkinirmiş. Bir dəfə hədsiz dərəcədə gərgin olan Stalin Kremldə müşavirə keçirir. Jukov müşavirədə qoşunların Kiyev şəhərindən geri çəkilməsi təşəbbüsü ilə çıxış edir. O, bu addımın atılmasının zəruriliyini  Stalinə məntiqli şəkildə əsaslandırır. Jukovun az qala göstəriş formasında dediyi fikir Stalini özündən çıxarır: "Yoldaş Jukov, siz bu sərsəm fikirlərinizlə Kiyevi təslim etməyə özünüzdə necə cürət tapırsınız?". Jukov deyir: "Yoldaş Stalin, əgər mən bir Baş Qərargah rəisi kimi sərsəm fikirlər söyləyirəmsə, demək öz yerimdə deyiləm. Xahiş edirəm məni bu məsul vəzifədən azad etmək üçün göstəriş verəsiniz". Stalin isə: "Georgi Konstantinoviç, biz Leninsiz keçinmişik, sizsiz də keçinərik...", - deyir.  Beləliklə, Jukov Baş Qərargah rəisi vəzifəsindən azad olunur. Sözsüz ki, bu hadisədə Stalin tələskənliyə yol verir. Bəlkə də o, bu qərarı ilə hamının qorxu və təlaş içində olduğu bir məqamda öz hegemonluğunu sübut etmək istəyir. Amma sonralar məlum olur ki, fikirlərində həmişə qətiyyətli olan və qarşısındakının kimliyindən asılı olmayaraq sözünü deməyi bacaran Jukov həmin müşavirədəki fikirlərində yanılmayıb.

Bəzi hərbi araşdırmaçıların fikrinə görə, Jukovun müharibədəki uğurları canlı qüvvəni düşmənin qarşısına sədd çəkməklə, böyük itkilər hesabına olub. Amma faktlar sübut edir ki, bu cür yanaşma Jukovun hərbi taktikasına zidd olub. Əksinə, Jukov lazım gələndə qoşunların geri çəkilməsinin, vaxt qazanıb mükəmməl və tam komplektləşdirilmiş şəkildə yenidən hücuma keçilməsinin tərəfdarı olub. Marşal bununla sübut edib ki, belə olan halda həm itkilər az olur, həm də döyüş əməliyyatı uğurlu alınır. Müharibə zamanı uğurlu əməliyyat naminə yüz minlərlə döyüşçünün qurban verilməsi birbaşa Stalinin göstərişi ilə olub. Jukov dəfələrlə bu haqda Stalinə kəskin etirazını bildirməkdən də çəkinməyib.

Jukov hərbçilərə qarşı tələbkar olduğu qədər də qayğıkeş olub. Məsələn, müharibədən sonra o, əsir düşənlər haqqında yeni sənədin imzalanmasını təklif edib. Belə ki, həmin şəxslərin sənədlərindən əsirliklə bağlı qeydlərin çıxarılmasını istəyib. Marşal fikrini belə əsaslandırıb ki, əsir düşmək və təslim olmaq fərqli anlayışdır. Yəni biri var döyüş zamanı təmas xəttində  düşmənə könüllü təslim olmaq, biri də var ki, döyüş əməliyyatı zamanı mühasirəyə düşərək əsir götürülmək.

Jukov kabinet sevən marşallardan olmayıb. Bu haqda özü də xatirələrində qeyd edib ki, səngərlərdən sonra kabinetdə stol arxasında əyləşib nə isə yazmaq mənim üçün çox çətindir. Marşalın sərkərdəlik qabiliyyəti nə hərbi təhsili, nə də təcrübəsi ilə bağlı olub. Müasirlərinin söylədiklərinə görə, hərb sənətini incəliklərinə qədər bilən Jukovda bu, Tanrı vergisi idi.

Hədsiz dərəcədə amansız, sərt və kəskin olan Jukov müharibə illərində xalqın böyük nüfuzunu qazanıb, onu seviblər, ona dua ediblər, bununla bərabər ondan qorxublar. Jukov yeganə marşal olub ki, Böyük Vətən müharibəsi illərində onun şəxsi işinə 41 dəfə Stalinin şəxsi təşəkkürü qeyd edilib. Bundan əlavə 4 dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülən yeganə şəxs olub.

O həm də həyat sevgisi olan, nikbin, həssas qəlbli bir insan kimi yaddaşlarda qalıb. Müharibəyə, gərgin iş rejiminə baxmayaraq, marşal 4 dəfə evlənməyə vaxt tapıb. O bu məsələyə münasibət bildirərkən belə deyib: "Xanımlar mənim hərbi fəaliyyətimə mane olmayıblar. Bu məsələdə toxunulacaq yalnız bir məqam var, böyük bir ordunun tabe olduğu şəxs evə gedəndə, özü tabe olmaq məcburiyyətində qalır...".

77 yaşında infarkt keçirən marşal  Kreml xəstəxanasında dünyasını dəyişib. Nəşi krematoriyada yandırılıb, külü Kreml divarlarında basdırılıb.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.