Fransua-Marie Arouet (Volter)

Viktor Hüqo onun haqqında belə deyərdi: "Volter insan deyil, o, bütöv bir qərinədir". Volter təxəllüsü ilə tanınan fransız yazıçısı, tarixçi, filosof Fransua-Marie Arouet həqiqətən də, xüsusi fitri istedadı və zəngin zəkası ilə seçilən dahilərdəndir. Çoxyönlü və məhsuldar yazıçı, demək olar ki, bütün ədəbi formalarda əsərlər, o cümlədən pyes, şeir, roman, esse, tarixi və elmi ekspozisiyalar yaratmışdır. Xristianlığı, xüsusən də Roma Katolik Kilsəsi və köləliyi tənqid edən Volter, eləcə də insanların azadlığını müdafiə etməsi ilə məşhurlaşıb. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu məşhurluq ona baha başa gəlmişdi. Ədəbi fəaliyyəti onun bir neçə dəfə həbsə düşməsi  və sürgün olunmasına səbəb olmuşdu.

Sizlərə bir qədər qəribə gəlsə də, dahi şəxsiyyətlərin bəziləri kimi Volter də bu üsulla uğura nail olmuşdur: yazıçı 50-dən çox tamaşanın ssenarisini  yatağında qələmə alırmış. Əslində tənbəllik onun təbiətinə xas deyildi, gün ərzində  dincəlmədən 40-50 fincan qəhvə içərək saatlarla işləyə bilirdi. Üstəlik eyni anda bir neçə əsər yazma qabiliyyətinə malik olan Volter, özünün də etiraf etdiyi kimi, ilham pərilərini yalnız yataqda yaxalaya bilirmiş.

Maraqlıdır ki, uşaq ikən astroloqlar onun  33 yaşına qədər yaşaya biləcəyini  proqnozlaşdırmışdılar. Gənc yaşda dueldə öləcəyi ehtimal edilirdi. Amma  xoşbəxtlikdən bu duel baş tutmadı... 63 yaşında məşhur filosof yazırdı: "Mən 30 il astrologiyanı aldatdım, buna görə məni bağışlamanızı xahiş edirəm".

Ağıl və istedad şübhəsiz ki, vacibdir, amma Volter parlaq karyerasını həm də onun qarşısına çıxan, özünə ilham pərisi hesab etdiyi çox zəkalı bir qadına - Emili Markiz de Şatleyə borcludur. Bu qadın yazıçı üçün sevgili, həyat dostu, demək olar ki, hər şey olub. Məhz o, atəşli Volterin daxili ehtiraslarını, enerjisini lazımi məcraya yönəldirdi. Məşhur filosofun  özündən xeyli kiçik Emilisinə olan sevgisi bir dastana çevrilmişdi.  Qadın fizika təcrübələri aparır, riyaziyyatla məşğul olurdu. Kitab almağa pulu çatmayanda  riyazi hesablamalar apararaq qumar vasitəsilə pul qazanırdı. Emili bir müddət Volteri sevsə də, yaşlandıqdan sonra onu tərk edərək gənc bir oğlana qoşulub qaçır. Daha sonra uşaq dünyaya gətirən Emili  qızdırmadan dünyasını dəyişir, uşaq isə sağ qalır.  Qeyd edək ki, Volter uşağın ondan olmasına özünü də, qadını da inandırmışdı. 15 illik sevgilisinin ölümü Volter üçün böyük bir zərbə olur. Hətta zəhər içərək həyatla vidalaşmaq da istəyir.  Xoşbəxtlikdən özünü toparlayan Volter sevgilisinin ölümündən sonra daha 29 il yaşayır. Emili ilə keçən hər anı filosof, "yerdəki cənnət" adlandırırdı.

Ömrünün son illərində prostat xərçəngindən əziyyət çəkən yazıçı ağrılarını azaltmaq üçün  tiryək aludəçisi də olmuşdu. Bir müddət sonra isə  83 yaşlı yazıçı yuxuda ikən dünyadan əbədi olaraq köçür. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, yazıçının külü Panteondadır.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.