Evarist Qalua

"Məni günahkar bilməyin ki, vətən uğrunda yox, iki ağılsızı toruna salmış tərbiyəsiz, işvəli bir qadının qurbanına çevrilərək ölürəm. Belə bir əhəmiyyətsiz iş ucbatından ölməyimə təəssüflənir, göyləri şahidliyə səsləyirəm". Bu sətirləri ölümündən bir gün qabaq dostlarına yazmışdı məşhur fransız riyaziyyatçısı Evarist Qalua. O, bu dünyada heç bir şeyin həyatdan daha dəyərli olmadığını bilə-bilə ölümü daha üstün bildi...

Ömrünün ən gözəl çağında - cəmi 20 il 6 ay yaşamaqla Qalua gəncliyə dahilik nümunəsi qoydu.

Bu qısa ömrünə bir çox uğuru sığdırmağı bacarmışdı gənc riyaziyyatçı. Riyaziyyatda nəzəriyyə kəşf etmək, vətəni üçün inqilabçılıq etmək və sevdiyi qıza görə dueldə ölmək hər kişinin işi deyildi. Bu üç möcüzəni özündə birləşdirən Qaluanın adı tarixə və insan təfəkkürünə qızıl hərflərlə yazıldı.

Şübhəsiz ki, riyaziyyat tarixində Evarist Qalua qədər dramatik həyat yaşamış çox az elm adamı var. Çəkinmədən siyasət meydanında respublikaçıların sırasında yerini alan Qalua təkcə inqilabçı kimi yox, riyaziyyat dünyasını silkələyən kəşfləri ilə də bir dahidir.

Riyaziyyat sahəsindəki bütün köhnə təsəvvürləri alt-üst edən Qalua hələ 19 yaşında ikən öz aksiomalarını irəli sürdü, teoremlərini sübuta yetirdi.

Kəşf etdiyi qanunlar hazırda müxtəlif rəqəmsal televiziya kanallarında rəqəm informasiyalarının rabitə kanalları vasitəsilə ötürülməsində istifadə olunur. Halbuki, Qalua nə vaxtsa televiziya əsrinin gələcəyini heç ağlına belə gətirməmişdi. Zaman öz ədalətli hökmünü verdi. Sübut etdi ki, insan təfəkkürünün inkişafı tarixində faydasız heç nə olmur. Vaxtı çatanda hər şey öz yerini tapır.

Xaraktercə çox çılğın və aqressiv biri olan riyaziyyatçını özündən çıxarmaq elə də çətin deyildi. Bir dəfə Politexnik İnstitutuna daxil olmaq üçün imtahan verən Qaluanın aydın açıqlama vermədən izah etdiyi məsələlər imtahan komissiyasının üzvləri tərəfindən qəbul edilməmişdi. Bu səbəbdən qəzəblənən 16 yaşlı riyaziyyatçı əlindəki silgini və tabaşiri müəllimlərdən birinin başına çırparaq imtahan otağını tərk etmişdi. Sonralar Qalua bununla əlaqədar olaraq demişdi ki, ona verilən suallar uşaq sualları olduğu üçün onları cavablandırmağı özünə yaraşdırmayıb.

Heç bir maddi dayağı və evi olmayan Qalua sərgərdan həyat sürürmüş. Lakin günlərin birində Parisdə çox hörmətli bir həkimin Stefani adlı qızına dəlicəsinə aşiq olur. Həmin vaxt Stefani isə Peşo Derbenvil adlı gəncə nişanlanmışdı. Sevgilisinin başqa bir "müştərisinin" olduğundan xəbər tutan Derbenvil Qaluanı duelə çağırır. Qalua Derbenvilin mahir atıcı olduğunu yaxşı bilsə də, dueldən çəkinmir. Dostlarına məktub yazdıqdan sonra rəqibi ilə duelə çıxır. Silahı olmayan dahi qarın nahiyəsindən ağır yaralanır. Qardaşı Qaluanı xəstəxanaya çatdırsa da, həyatını xilas etmək mümkün olmur. Bax belə. 20 il 6 ay yetdi ki, bəşəriyyət onu sevsin...

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.