Epikür

Nə qədər qəribə olsa da, tarix boyu şən insanlar çox az olub. Əsas da filosoflar, komediya ustaları ən çox bədbəxtlikləri ilə yadda qalıblar. Amma Epikür onlar kimi deyil, tamam fərqlidir. Daha çox dəbdəbəli yaşamış baş rahibin acgöz və şorgöz bir filosof kimi tanınması necə də acınacaqlıdı...

Amma o, heç də elə biri deyildi. Ziyafətlərdən qaçan, arpa çörəyi və meyvəylə qidalanan, pendiri də yalnız hansısa şənlik günündə nəzakət xatirinə yeyən Epikür şagirdlərini də əyləncələrdən uzaq tutardı.

Bəs onun belə biri olaraq tanınmasının səbəbi nə idi? Əslində, şanssızlığı Platonun Akademiyası zamanı və Stoaçılarla (qədim dövrün fəlsəfə məktəbi) eyni dövrdə yaşaması idi, o vaxtdan üstünə atılan palçıq sonralar da təmizlənmədi. Adına yaxılan qara ləkə məktəb açması ilə başlayıb əslində. Dahi filosof geniş bağçalı bir ev alıb, öz məktəbini qurmuşdu. Məktəbin girişində də bu yazı yazılmışdı: "Burada qalmağın səninçün yaxşıdır, buradakı ən böyük qazancımız həzzdir". Və bu yazı bütün dedi-qoduların yaranmasına kifayət idi.

Epikürün Xoşbəxtlik Məktəbi açdığını biləndə bir çoxları əsl şok yaşamışdı. İnsanlar o məktəbdə baş verənlər haqqında çoxlu ağlasığmaz, heyrət doğuran əhvalatlar danışırdılar. Epikürlə arası olmayanlar isə məktəbin nüfuzuna zərbə vuran məlumatlar yayaraq, hətta onu əxlaqsızlıqda da suçlayırdılar.

Ancaq bu kimi assosiyasiyaların heç bir əsası yox idi. Epikür doğrudan da xoşbəxtlik və həzz mövzularına fokuslanmışdı, amma onun bahalı yeməklərə və kef məclislərinə marağı yox idi. Cəmi iki dəyişik paltarı olan Epikür insanın xoşbəxtliyini tamamilə başqa şeylərdə görürdü. Böyük bir səbirlə xoşbəxtlik haqqında düşünən və yazan Epikür onun sirləri ilə əlaqəli diqqətəlayiq, inqilabi nəticələrə gəlib çıxdı. Bu fikirlər o dövrdə olduğu kimi, bu dövr üçün də aktualdır. 

Əslində Epikürün həzz anlayışı tamamilə fərqliydi. Bu açıqca "bədəndə acının və ruhda sıxıntının yoxluğu", yəni "ataraksia" (hüzur) mənasını daşıyır. Və bu hüzura içki, ləzzətli yeməklər və ya bəzi əyləncələrlə deyil, ağılla çata biləcəyini söyləyirdi.

Epikürün yaxşı yaşamaq anlayışı da tam fərqli idi: "Ağıllı, şərəfli və ədalətli olmadan xoş bir həyat yaşamaq imkansızdır. Eyni zamanda xoş bir həyat yaşamadan da ağıllı, şərəfli və ədalətli olmaq imkansızdır", - deyərdi. İnsanın əsas ehtiyacının nə olduğu soruşulanda çoxumuz su, qida, istilik, ev desək də o, yalnız bir neçə şey üzərində qərarlı idi: Sərbəstlik, düşüncə və dostluq. "Hüzurlu yaşamda payı olan şeylər içində heç biri dostluqdan önəmli deyil. Yeməyin və içdiyin şərabın söhbətdə payı olduğu üçün insana xoş gələr. Bir dost olmadan yeyib-içmək yalnız aslana, qurda yaraşan bir yaşamdır", - deyərək belə əlavə etmişdir: "Otdan bir döşəkdə qorxusuz yatmaq, mükəmməl bir süfrədə dərdlərlə dolu olmaqdan yaxşıdır".

Yaxşılıq etməyi çox sevən biri olduğu üçün hər kəsin rəğbətini qazanmışdı dahi filosof. Bunun səbəbi isə onun kölələr və qadınlar üçün bərabər hüquqluluğu müdafiə etməsi və hər kəsə pulsuz dərs təklif etməsi idi.

Onun həyatı haqqında o qədər də çox məlumat yoxdur, səbəbi yəqin ki, "gözdən iraq yaşam"ı ilə bağlıdır: dost əhatəsində qalmaq, evlənməmək, diqqət mərkəzində olmaqdan qaçmaq. Epikürün müşahidələrinə əsasən, xoşbəxtlik və sevgi (evlilik) demək olar, heç zaman uyuşmur. Sevgidə həddən artıq qısqanclıq, qarşılıqlı anlaşılmazlıq və ağrı-acılar var. Bu səbəbdən Epikür sevgiyə çox da inanmamağı tövsiyə edirdi.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrkasından götürülmüşdür.