Edvard Munk

"Rəsm mənim üçün xəstəlik və sərxoşluq kimidir. Bu elə xəstəlikdir ki, mən ondan qopmaq istəmir və elə sərxoşluqdur ki, ondan ayılmaq istəmirəm". İşinin dəlicəsinə vurğunu olan norveçli rəssam simvolist və ekspessionizmin görkəmli sələfi Edvard Munk özü haqda belə demişdi...

Norveçin Löten vilayətinin Adalsbruk kəndində anadan olan bu rəssamın atası Kristian Munk həkim və din xadimi olub. Anasını çox kiçik yaşlardan vərəm xəstəliyi səbəbindən itirən Edvard və bacı-qardaşları bibisi Karenin himayəsi altında böyüyüblər. Uşaq ikən çox cılız, çəlimsiz olan Edvard qış aylarında tez-tez xəstələndiyi üçün aylarla məktəbə getmirdi. Bu səbəbdən də balaca Edvard boş zamanlarında rəsm çəkməklə məşğul olurdu. Dinin ifratına gedən mömin atası isə oğlunu əyləndirmək üçün tez-tez Edgar Alan Ponun qorxulu, qarabasma hekayələri və ölüm mələklərindən söhbət açırdı. Sonralar Munk yazırdı: "Mənim atam normal biri deyildi, psixi çatışmazlıqları var idi. Mən bəşəriyyətin ən qorxulu düşmənini irsən ondan almışam: dəliliyi. Uşaq ikən tez-tez qorxulu yuxular və qarabasmalar görən Edvarda elə gəlirdi ki, ölüm daim onu izləyir. Munkun bacılarının birinə də çox kiçik yaşlarda ruhi xəstəlik diaqnozu qoyulmuşdu. Demək olar ki, beş bacı-qardaşdan, ancaq Andreas normal idi, o da ailə qurduqdan 5 ay sonra vəfat etmişdi.

Munkun ən məşhur rəsmi "Qışqırıq" İkinci Dünya müharibəsi dövrü ekzistensialist düşüncəsində çarəsizlik və narahatlığın illüstrasiyası kimi qəbul edilmişdir. Amma o, qorxu və vahimə təcrübəsini elə güclü ötürür ki, əvvəllər olduğu kimi, bu gün də müasirdir - çünki Munk insan vəziyyətinin universal, nüanslı psixoloji təzahürlərini əhatə edə bilmək üçün öz şəxsi hekayəsi, travması və ruhi xəstəliyinin hüdudlarından kənarları da görmüşdü.

Rəssamın "Qışqırıq" əsəri "Mona Lizadan" sonra Qərbdə ikinci ən məşhur sənət əsəri hesab edilir. Hətta bu əsər 2012-ci ildə 119 milyon 922 min 500 dollara satılaraq hərraca çıxarılan ən bahalı tablo kimi tarixə düşüb.

Həyatı boyu heç vaxt evlənməyən Edvard Munk psixi problemləri səbəbindən qadınlarla dil tapa bilməyib. Maraqlıdır ki, rəssam iki dəfə aşiq olsa da, sevgililəri özündən də betər psixi xəstə olduqları üçün evlilik baş tutmayıb. Ömrü boyu səfalət içində yaşayan rəssam 80 yaşında ürək çatışmazlığından vəfat edib.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.