Dmitri İvanoviç Mendeleyev

Yəqin ki, Dmitri Mendeleyevin kim olduğunu izah etməyə ehtiyac yoxdur. Çünki onun portretinə və tərtib etdiyi kimyəvi elementlərin dövri cədvəlinə hər bir orta məktəbin kimya kabinetində rast gəlmək olar. Uşaqlıqda ciddi bir xəstəlikdən əziyyət çəkən bu dahinin vaxtaşırı ağzından qan gəlirdi. Lakin həkimlərin ona ölüm diaqnozu qoymasına baxmayaraq, Mendeleyev düz 73 il yaşadı...

Alimin elementlər cədvəlini tərtib etməsi ilə bağlı maraqlı bir tarixçə də var. Alim bir gün elementlərin dövri sistemini hazırlayanda onların sıralanması mərhələsində böyük çətinliklə üzləşir. Fikir çəkən, tərəddüd içərisində olan alim, gecələrin birində laboratoriyasında elə masanın üstündəcə yuxulayır və yuxuda bütün elementlərin sıra ilə düzüldüyünü görür. Oyanandan sonra bütün elementlərin cədvəldə lazım olan yerdə olduğunu anlayır və hamısını dərhal bir kağız parçasına yazır, sadəcə bir elementin yerini dəyişir.

Səliqəsiz saqqalı və çiyninə qədər uzanan saçı ilə quldurları xatırladan Mendeleyev deyilənlərə görə, bərbərə il ərzində bir dəfə gedirmiş. Qeyri-adi geyim tərzinə sahib, dərvişlərə xas libaslar geyən alim, hətta paltarını da özü tikirmiş. İnsanlardan uzaq yaşamağı üstün tutan, özünə qapanan dahinin bütün günü bəlkə də palıdın koğuşunda oturmaq, ya da ağacın üstündə səmaya baxmaqla keçirmiş.

Mendeleyevin ən böyük xobbisi çamadan tikmək olub. Bu peşəyə olan marağı o qədər güclü idi ki, ona məşhur "çamadan ustası" titulunu versək yanılmarıq. Əslində böyük nüfuz sahibinin uzun illər ərzində çox vaxt sərf etdiyi bu heyrətamiz hobbisi haqqında çox danışmaq olar. Kitabları cildləməyi, portretləri çərçivələrə yapışdırmağı da sevən dahi, bu məhsulları özünün hazırladığı yapışqanla düzəldirdi. Belə ki, dahi möhkəm, yüksəkkeyfiyyətli məhsullar hazırlamaq üçün özünəməxsus yapışqan qarışığı icad etmişdi. Lakin Mendeleyev onun hazırlanma üsulunu gizli saxlayaraq özü ilə məzara apardı.

Bioqraflarının dediyinə görə, Mendeleyev çox tərs və qəzəbli bir adam olub. Hətta o qədər əsəbi olub ki, hirsini soyutmaq üçün pul kisəsindəki pulları göyə sovururmuş. Nə deyək, varlığa nə darlıq, yəqin dahinin pulu həddindən artıq çox imiş. Hələ bu harasıdır, bəzən isə isti çayı nökərinin üstünə tökməklə də, sakitləşirmiş dahi. Hirsini soyutmaq üçün əl atdığı digər "əsəb sakitləşdirici"si isə siqaret idi. Bahalı tütündən istifadə edərək siqaretini də özü hazırlayan alim, onu heç vaxt tərgitməyəcəyini söyləyərdi.

Yaddaş zəifliyindən də əziyyət çəkən kimyaçı, hətta huşsuzluğu ucbatından böyük oğlunun nişan mərasiminə boz rəngli ev səndəli ilə getmişdi. Üstəlik əynindəki əcaib, "nadir" tapılan libası ilə də hər kəsi şoka salmışdı.

73 yaşında ağciyərin iltihabından dünyasını dəyişən Mendeleyevin qəbrinin üstündə yalnız 3 söz yazılmışdı: Dmitri İvanoviç Mendeleyev. O, hələ sağlığında qəbrinin üstündə hər hansı bir tərif, mədh kimi sözlərin yazılmasından imtina etmişdi.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrkasından götürülmüşdür.