Anna Axmatova

Rus ədəbiyyatında Anna Axmatova təxəllüsü ilə tanınan,  şöhrətin ən uca zirvəsinə ucalan bu  şairə, yazıçı, ədəbiyyatşünas, tərcüməçilik fəaliyyəti ilə yanaşı,  faciəvi taleyi ilə də  yaddaşlarda qalıb. İlk şeirini 11 yaşında yazmağa başlayan Anna sanki taleyindən xəbərdarmış kimi çarəsizlik notları ilə diqqət çəkib.

Əsl soyadı Qorenko olsa da, ilk şeirlərini qızlıq soyadı ilə çap etdirməyib. Səbəbi isə  son dərəcə zabitəli biri olan atasının öz soyadının ədəbi mühitdə hallanmasını istəməməsi ilə  əlaqəli olub. Bu səbəbdən də  Anna özünə başqa bir imza tapmağa məcbur qalaraq ulu nənəsi - Praskofya Fedoseyevna Axmatovanın soyadını götürüb. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ulu nənəsinin ana tərəfi qədim tatar knyazları Çaqadayevlərin və məşhur dvoryan  Axmatovların nəslindən idi.

Doğrudur, Anna Axmatova şəxsən həbs edilməyib, sürgün də  olunmayıb. Amma sovet rejimi onun doğmaları olan iki nəfərə - birinci əri Nikolay Qumilyov və oğlu Lev Qumilyova qarşı amansız davranıb.  Həyat yoldaşı Nikolay Qumilyov vətən xaini elan edilərək Leninin şəxsi göstərişinə əsasən   güllələnib, oğlu Lev Qumilyov isə ömrünün 10 ilini dəmir barmaqlıqlar arxasında keçirib. Özünün isə yaradıcılığı nəzarət, daimi qadağa altında olub. Hətta ölümündən bir neçə onillik keçəndən sonra belə, Anna Axmatovanın əsərlərinə qadağa qoyulub. "Vətən xaini"nin anası, "vətən xaini"nin arvadı Anna Axmatovanın "təcrübəsi" repressiya qurbanlarına həsr olunmuş "Rekviem" poemasında öz əksini tapıb.

Ərinin güllələnməsindən heç bir il keçməmiş qəlbinə yeni eşqin qığılcımı düşən Axmatova, görünməmiş istedad sahibi, özündən yaşca xeyli kiçik - 27 yaşlı peterburqlu şərqşünas və şair Vladimir Şileykoya ərə gedir. Lakin şairənin bu evlilikdə də bəxti gətirmir. Bir müddət sonra həyat yoldaşı  gənc yaşda vərəmdən vəfat edir.

Axmatovanın bitib-tükənmək bilməyən  eşq macəraları bu dəfə isə  daha bir parlaq istedad sahibi, sənətşünas Nikolay Puninə baha başa gəlir. Belə ki, şairə xanımın üçüncü əri olan bu adam  bir müddət sonra əks-inqilaba dəstək suçuna görə həbs olunur. Qeyd edək ki, həbs olunanlar içərisində Anna Axmatovanın birinci ərindən olan oğlu Lev Qumilyov da olur.

Daha sonralar isə Axmatovanın həyatında dördüncü, gizli bir  ər kimi İosif Vissarionoviç Stalin də  peyda olur. Şairənin bu eşq oyunundakı məqsədi  oğlunu və ərini həbsdən azad etdirmək olur.

Deyilənlərə görə, sonralar Parisə səfər edən Axmatova orada aşkar şəkildə tanınmış rəssam Amadeo Modilyani ilə də məhrəm münasibətlər  qurubmuş. Çox qısa sürən bu eşq macərasının izləri isə həmin rəssamın Annanı çılpaq halda təsvir etdiyi rəsmlərində açıq-aşkar özünü göstərir. Şairə xanım hardan bilərdi ki, bir gün onun yaradıcılığı ilə bağlı partiyanın verəcəyi qərarda bu macəraya istinad olunacaq, cəmiyyətdə özünü "gah rahibə, gah yüngül həyat tərzi keçirən qadın" kimi aparması başına qaxılacaqdı...

Ömrünün son illərini küçələrdə, evsiz-eşiksiz keçirən  "kraliça" Axmatova  77 yaşında ürək çatışmazlığından  dünyasını dəyişib.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.