Andre Mari Amper

Fransız fiziki və elektrodinamikanın (elektromaqnetizm) banilərindən biri, elektrikin "Nyutonu" adlandırılan Andre Mari Amper həyatda çox sınaqlardan keçsə də, mehriban, həyatsevər və xeyirxahlığı ilə diqqət çəkib.

Amper varlı bir ailənin uşağı olsa da, heç vaxt məktəbdə oxumayıb, atasının kitabxanasından istifadə edərək evdə təhsil alıb. Lakin buna baxmayaraq, atası onda elmə qarşı həvəs, məhəbbət aşılamağı bacarmışdı. Ona görə də uşaq ikən hər şeylə maraqlanırdı Amper və bu isə onun biliyə olan "susuzluğunu" yatırmağa daha da çox zəmin yaradırdı. Atasının rəhbərliyi ilə riyaziyyat, tarix, fəlsəfə və təbiət elmləri ilə bağlı kitablar, şeirlər oxuyurdu. Elmə olan marağı ilə yanaşı, anası çox dindar qadın olduğu üçün katolik inancı ilə də maraqlanırdı.

Ömrünün son illərində Amper psixi pozğunluqlardan əziyyət çəkir və demək olar ki, bütün elmlərdən, xüsusən də riyaziyyatdan artıq diksinirdi. Çox unutqan olan Amper həyatının son çağlarında öz kimliyini belə unudurmuş. Onun unutqanlığı ilə bağlı maraqlı əhvalatlar var:

Bir gün dahi fizik alimlərin yığıncağında çıxış etdikdən sonra yerinə qayıdanda əyləşdiyi oturacağın bir nəfər tərəfindən zəbt edildiyini görür.

Anındaca o, həmin adamın Napoleon Bonapart olduğunun fərqinə varır. Amper başa düşür ki, Napoleon onunla zarafatlaşmaq üçün belə bir vasitəyə əl atıb. Ertəsi gün isə Napoleon onu nahara dəvət edir. İnanmayacaqsınız amma, Amper nahara dəvəti tamamilə unudubmuş.

Başqa bir əhvalatda isə deyilir ki, Amper mənzilindən çıxarkən qapısına belə bir qeyd qoyur: "Amper evdə ancaq axşam olacaq". Amma günorta evə gəlir, qapının üzərindəki yazını oxuyub geri qayıdır. Çünki alim özünün Amper olduğunu da unutmuşdu.

Amper haqqında danışılan başqa bir əhvalat da belədir: Bir gün evinə gedən dahi yolboyu faytonçunun kürəyinə tabaşirlə düstur yazır. Mənzilbaşına çatan Amper düsturun faytonçu ilə birlikdə uzaqlaşdığını görəndə çox təəccüblənmişdi.

Deyilənə görə, dahi fizik olduqca qonaqpərvər biri olub. Onun evi çoxsaylı dostlarının və tələbələrinin üzünə hər zaman açıq idi. Yemək rasionuna daim diqqət edən Amper də bir çox dahilər kimi vegeterian olub. Lakin sağlamlığının nə qədər qeydinə qalsa da, dahi alim təftiş görüşlərinin birində möhkəm soyuqlayır və sətəlcəm olur. Həmin zamanlar ağciyərin iltihabının antibiotiklərlə müalicəsi kəşf edilmədiyi üçün fizik 61 yaşında dünyasını dəyişir.