Aleksandr Düma (ata)

Dünya ədəbiyyatında xüsusi yeri olan görkəmli fransız yazıçısı, "Qraf Monte Kristo", "Üç muşketyor", "Dəmir maskalı adam", "Qara zanbaq" kimi əsərləri  ilə oxucularının rəğbətini qazanmış Aleksandr Düma. Məşəqqətli həyatı və maddi məhrumiyyətlərinə baxmayaraq, özünəməxsus dəst-xətti ilə yaddaşlarda qalmağı bacarmışdı.

Düma soyadı ona Afrika kökənli qaradərili nənəsinin hədiyyəsidir. Atası ordu generalı, anası isə  mehmanxana sahibinin qızı idi. Dörd yaşında ikən atasını itirən Düma anasının çəkdiyi min bir əzab-əziyyət sayəsində böyüyür. Anası ona yaxşı təhsil verə bilməsə də, gənc Düma əlinə düşən  bütün kitabları böyük həvəslə oxuyardı. Atasının Napoleonun şanlı müharibələrində nümayiş etdirdiyi qəhrəmanlıqlar haqqında eşitdikləri isə onda macəra və qəhrəmanlıq motivlərinə sonsuz maraq oyatmışdı.

Deyilənə görə, bu dahi şəxsiyyətin də bəziləri kimi durğu işarələri ilə şəxsi qərəzliyi var imiş. Belə ki, durğu işarələrini heç sevməyən Düma  onları yerinə qoymaq üçün  özünə xüsusi köməkçilər tutubmuş. Sutkada 14-18 saat işləməyi bacaran yazıçının məhsuldarlığı və yağışdan sonra əmələ gələn göbələklər kimi artan kitabları özü yazmaması barədə şayiələr yayılmışdı. Bu səbəbdən,  hətta bir dəfə söz-söhbətlərə son qoymaq üçün romanı 3 günə bitirəcəyini mərc etmişdi. "Şevalye de Mezon Ruj" romanının birinci hissəsini 66 saata bitirən yazıçı yataq otağında bağlı qapının arasından yazılan səhifələri bayıra ötürürmüş. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, o, yazı prosesində durmadan elə hey yeyirmiş.

Yazıçı  çox böyük enerjiyə və gücə sahib idi. Məhz bu gücə görə də o, heç kimə və heç nəyə tabe olmaq istəmirdi. Məktəb illəri belə onun tərbiyə və düşüncəsində çox az şeyi dəyişə bilmişdi. İstənilən sıxışdırılma və ya təzyiq Düma üçün qəbuledilməz idi.

Qadınlar? O, qadınları sevirdi, özü də hamısını birdən. Dümanın "ürək sirdaşlarının" sayını heç kim dəqiq bilmir. Deyirlər ki, sayı  təxminən 350-yə yaxın olub. 18 yaşlı Dümanın ilk qadını Adel Delvan ondan 4 yaş böyük idi. İki il davam edən münasibətlərinin sonu Adelin başqasına ərə getməsi ilə bitir. Bu, Düma üçün ilk və son qəlb qırıqlığı olur, çünki sonralar bütün ayrılıqların səbəbini onun boynuna yazmaq olar.

Parisə ilk gəlişində isə o, qonşusu, özündən 8 yaş böyük Mari-Katrin-Lor Labe ilə münasibət qurur. Bu münasibətdən sonralar yazıçı kimi ad çıxarmış oğlu - Aleksandr Düma doğulur. Oğlunu əvvəllər rədd etsə də, sonralar qəbul edir və övladının anası ilə evlənir.

Düma çoxlu səfərlər etmiş, o cümlədən Qafqaza, Azərbaycana da gəlmişdir. Yazıçı Quba, Bakı, Şamaxıda olmuş, o cümlədən Şuşada Xurşidbanu Natəvanla görüşmüşdür. Natəvanın dərin biliyi, şairlik və rəssamlıq qabiliyyəti onu heyran edir. O, Natəvana nəfis fiqurlu şahmat dəsti bağışlayır. Deyilənlərə görə, hətta  Natəvanla şahmat  oynayır. Oyun çox yaddaqalan olur. Belə ki, Natəvan Dümanı mat edir. O vaxt Natəvanın 26, Dümanın isə 56 yaşı vardı. Səfərdən qayıtdıqdan sonra yazıçı qələmə aldığı "Qafqaza səfər" əsərində Natəvanla görüşünü xoş xatirələrlə təsvir edir, onu ziyalı, maarifpərvər şəxsiyyət kimi təqdim edir.

Bəzi mənbələrdə Dümanın Fransanın alman ordusu tərəfindən işğalı zamanı vəfat etdiyi bildirilsə də, əslində o, 68 yaşında insult səbəbindən dünyadan köçüb.

Bu məlumat "Respublika" qəzetinin "Dahiləri bir də belə tanıyaq" rubrikasından götürülmüşdür.